تفسیر قرآن

بعد از ترغيب به شفاعت نيکو و نهی از شفاعت زشت، در اين آيه ادب شفاعت در ملاقات با مسلمانان مي ‏فرمايد: اگر به شما تحيّتي گويند، پاسخ آن را به طرز بهتر بدهيد و يا لااقل به همان گونه آن را پاسخ گوييد. خداوند حساب همه چيز را دارد؛ و تحيّت ها و پاسخ آن ها از او پوشيده نيست.

همه اقوام و ملل در برخورد با يكديگر یا با اشاره به سر و يا دست و يا برداشتن كلاه، درود و تحيّتی در بين خود ردّ و بدل مى‏ كنند؛ ولی دقّت در این تحیّت ها نشان خواهد داد كه همه آن ها به نوعى خضوع و تذلل زير دست در برابر مافوق خود است و از يك رسم طاغوتى و استكبار نشأت می گیرد؛ ولی سلام دادن در اسلام اعلام امنيّت از تعدّى و ظلم از ناحيه سلام دهنده به شخصى است كه به وى سلام مى ‏دهد و به وی اعلام مى ‏كند تو از ناحيه من در امانى و هيچ گونه ظلمى و تجاوزى از من نسبت به خودت نخواهى ديد

در آيه ديگر مي خوانيم: فَإِذا دَخَلْتُمْ بُيُوتاً فَسَلِّمُوا عَلى‏ أَنْفُسِكُمْ تَحِيَّةً مِنْ عِنْدِ اللهِ مُبارَكَةً طَيِّبَةً: وقتي كه وارد خانه ها مي شويد، به يكديگر سلام كنيد، درودي كه نزد خدا مبارك و خوش است. (نور 24/61)

بنا بر آيات قرآن كريم تحيّت اهل بهشت نيز سلام است: تَحِيَّتُهُم فيها سَلام:‌ تحيّت آن ها در بهشت سلام است. (يونس‌ 10/10) و در جاي ديگر مي فرمايد: بهشتيان در بهشت هيچ لغو و گناهي نمي شنوند، مگر گفتن «سلام، سلام.» (واقعه 56/ 25)

در اسلام به سلام كردن تأكيد فراوان شده، تا آنجاكه پيامبر اكرم (ص) فرموده: «مَن بَدَءَ بِالكَلامِ قَبلَ السَّلامِ، فَلاتُجيبوهُ: هركه پيش از سلام كردن آغاز سخن كند، پاسخ او را نگوييد». (كافي، كتاب معاشرت، باب سلام، ح 2)

امام باقر (ع) مي فرمايد: «اِنَّ اللهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُحِبُّ اِفشاءِ السَّلام‏: خداي عزّ و جلّ افشای سلام را دوست دارد. (افشاي سلام یعنی شخص به هر كس که برخورد كرد، سلام كند). (كافي، كتاب معاشرت، باب سلام كردن، ح 5)

امام صادق (ع) فرموده: بخيل كسي است كه از سلام كردن بخل ورزد. (كافي، كتاب معاشرت، باب سلام كردن، ح 6)

پيامبر اکرم (ع) فرموده: سلام كردن مستحبّ است و جوابش واجب. (كافي، كتاب معاشرت، باب سلام كردن، ح 1)

امام صادق (ع) مي فرمايد: كوچك بر بزرگ سلام كند،‌ رهگذر بر نشسته، سواره بر پياده، ايستاده بر نشسته، يك نفر بر گروه و گروه اندك بر گروه بسيار سلام كند. (كافي، كتاب معاشرت، باب آن كه بايد آغاز سلام كند)

ولي معني اين سخن اين نيست، كه بزرگ تر بر كوچك تر سلام نكند، چنان كه در سيره پيامبر (ص) داريم، كه آن حضرت بر بچّه هاي كوچك هم سلام مي كرد.

امام صادق (ع)‌ مي فرمايد: «سَلامٌ عَلَيكُم» ده حسنه دارد، «سَلامٌ عَلَيكُم وَ رَحْمَةُ اللهِ» بيست حسنه و سَلامٌ عَلَيكُم وَ رَحمَةُ اللهِ وَ بَرَكاتُهُ» سي حسنه.» (كافي، كتاب معاشرت، باب سلام كردن، ح 9)

بنا بر «إِنَّ اللهَ كانَ عَلىٰ‏ كُلِّ شَيْ‏ءٍ حَسِيباً» از تحيّت‏هاى بى‏ جواب نباید نگران بود، چون خداوند حساب همه چیز را دارد.

تحيّت به احسن، يعني بر سلام عليكم، «وَ رَحمَةُ اللهِ» «وَ رَحمَةُ اللهِ وَ بَرَكاتُهُ» بيفزايند؛ ولي بيشتر از «سَلامٌ عَلَيكُم وَ رَحمَةُ اللهِ وَ بَرَكاتُهُ» تحيّتي نيست. (مجمع البیان)

امام صادق (ع) فرمود: تكميل تحيّت براي غيرمسافر مصافحه (دست دادن به او)‌ است و تكميل آن در باره ی آن كه از سفر آمده، معانقه است. (كافي، كتاب معاشرت، باب سلام كردن، ح 14)

بر نمازگزار واجب است جواب سلام را بدهد،‌ هرچند سلام كردن بر نمازگزار مكروه است؛ ولي نمازگزار حقّ ندارد به ديگري سلام كند. اگر عمداً سلام كند نمازش باطل است و اگر سهواً سلام كند سجده سهو دارد.

حضرت صادق (ع) فرمود: هرگاه گروهي به جمعي بگذرند، كافي است كه يكي از آن ها سلام كند و چون بر جمعي سلام كردند، كافي است كه يكي از ايشان جواب دهد. (كافي، كتاب معاشرت، باب كفايت سلام كردن يكي از ميان گروهي، حديث 1)

امام صادق (ع) فرمود: «مِنَ التَّواضُعِ اَن تُسَلِّمَ عَلیٰ مَن لَقيتَ: نشانه ی فروتنی آن است، که به هر کسی برخورد کردی سلام کنی.» (کافی، باب سلام کردن، حديث 12)

اميرالمؤمنين (ع) فرمود: وقتى يكى از شما عطسه كرد بگوئيد: «يَرحَمُكُمُ اللهِ» و او هم در پاسخ بگويد: «يَغفرُ اللهُ لَكُم وَ يَرحَمُكُم» (خصال صدوق، ص 127)

اميرالمؤمنين (ع) فرمود: به اهل كتاب آغاز سلام نكنيد و هرگاه به شما سلام كردند، در جواب بگوييد: وَ عَلَيكُم‌. (كافي، باب سلام كردن بر ساير ملل)

امام باقر و امام صادق (ع) فرموده اند: اَلمُرادُ بِالتَّحِيَّةِ فى الآيَةِ السّلامُ وَ غَيرُهُ مِنَ البِرِّ: منظور از تحيت در اين آيه، سلام و هر گونه نيكى كردن است». (تفسير قمی)

در كتاب مناقب نيز آمده: يکی از كنيزان امام حسن (ع) دسته‏ اى ريحان براى آن جناب آورد، حضرت به وى فرمود: تو در راه خدا آزادى، شخصى پرسيد: آيا براى طاقه ای ريحان كنيزى را آزاد مى‏ كنى؟ فرمود: خداى تعالىٰ ما را ادب آموخته و فرموده: «إِذا حُيِّيتُمْ بِتَحِيَّةٍ فَحَيُّوا بِأَحْسَنَ مِنْها» و تحيّت بهتر از يك طاقه ريحان براى او، آزاد كردنش بود. (الميزان)

امام باقر از پدرش (ع) روايت آورده، كه فرمود: بر يهود و نصارا و بر مجوس سلام ندهيد و همچنين بر بت‏ پرستان و بر كسانى كه كنار سفره شراب نشسته‏ اند و بر كسى كه مشغول بازى شطرنج و نرد است و بر مخنّث (كسى كه مردان را به خود مى‏ كشد) و بر شاعرى كه نسبت‏هاى ناروا به زنان پاكدامن مى ‏دهد و بر نمازگزار سلام ندهيد و نيز به رباخوار و به كسى كه در حال ادرار كردن است و به كسى كه در حمّام است و نيز بر فاسقى كه فسق خود را علنى مى ‏كند سلام ندهيد. (الميزان به نقل از من لايحضره الفقيه)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر