تفسیر قرآن

پس از آن که فرمود: هر كس مسئول كار خود است، در اين آيه در مورد پاداش و كيفر دعوت و وساطت در كار نيك و بد، مي‏ فرمايد: «هر چند هرکس مسئول کار خودش است؛ ولی اين سخن به معنی امر به معروف و نهی از منکر نکردن نيست، بلکه هر كه ديگري را به كار نيكي دعوت كند، سهمي از آن دارد؛ و هركس ديگري را به كار بدي دعوت كند، بهره ‏اي از آن دارد و خدا بر هرچيز مراقب و حسابگر دقيق است.

موعظه، آشتى دادن بين مسلمين، تدريس، تعاون بر كار نيك، دعا در حقّ ديگران، امر به معروف، راهنمايى به كار خير، از مصاديق «شَفاعَةً حَسَنَةً» اند و غيبت، سخن‏ چينى، كارشكنى، تهمت، فتنه، ترساندن از جبهه، وسوسه و توطئه، مصاديق «شَفاعَةً سَيِّئَةً» هستند.

در حديثی پيامبر اکرم (ص) فرموده: «مَن اَمَرَ بِمَعروفٍ اَو نَهیٰ عَن مُنكَرٍ اَو دَلَّ عَلیٰ خَيرٍ و اَشارَ بِهِ فَهُوَ شَريكٌ وَ مَن اَمَرَ بِسوءٍ اَو دَلَّ عَلَيهِ اَو اَشارَ بِهِ فَهُوَ شَريك‏ٌٌ: هر كس به كار نيكی يا نهی از منكری كند و يا مردم را به عمل خير راهنمايی نمايد و يا به نحوی موجبات تشويق آن ها را فراهم سازد، در آن عمل سهيم و شريك است؛ و نيز هر كس به كار بد دعوت يا راهنمايی و تشويق نمايد او نيز شريك است. (نورالثّقلين)

و امام صادق (ع) فرموده: كسي كه براي برادر مسلمانش در پشت سر او دعا كند، به اجابت مي رسد؛ و دو برابر آن براي خودش خواهد بود. (تفسير صافي)

در خبر است: چون مؤمني ديگري را دعا كند در غيبت او، فرشتگان گويند: خداي تعاليٰ ابتدا براي تو قرار دهد. و چون كسي ديگري را به ناحقّ نفرين كند، آن نفرين به خودش باز گردد. (تفسير ابوالفتوح)

دعای بد يعنی نفرين به مؤمن از مصاديق شفاعت سيّئه است و نفرين و درخواست لعن از خداوند برای کافر از مصاديق شفاعت حسنه است.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر