تفسیر قرآن

به دنبال نكوهش از منافقان مي‏ فرمايد: آيا در قرآن نمی انديشند، كه اگر از جانب غیر خدا نازل شده بود حتماً تناقض‏ها و اختلاف هاي فراواني در آن مي ‏يافتيد؟ و چون هيچ اختلاف و تناقضي در آن نيست، بايد اعتراف كنند كه ازطرف خدا نازل شده است.

توضيح آن كه جهان مادّه، جهان تحوّل است؛ لذا افکار و انديشه هاي بشر در طول تاريخ همواره در حال تغيير بوده و در بسياري موارد كامل تر شده است. چنان که بسياري مطالبي نگاشته اند؛ ولي بعدها فهميده اند، كه آن مطالب اشتباه بوده و آن ها را اصلاح كرده اند. از طرفي، بسياري از مطالب به عنوان علم براي بشر از مسلّمات بوده است؛ ولي بعدها معلوم شده، كه مطلب درست چيز ديگر است. و نيز از مسلّمات است، که شادي و غم، پيروزي و شکست، سلامت و مرض، ثروت و فقر، همگي در شيوه سخن گفتن انسان مؤثّرند.

ولي با وجودي كه قرآن كريم در طول 23 سال بر پيامبر اسلام (ص) نازل شده است و در طول اين مدّت آن حضرت گاه در مكّه بوده و در حال تقيّه، گاه در مدينه در حال جنگ و ستيز؛ گاه در شعب ابي طالب در كمال سختي مي زيسته، گاه بعد از جنگ حنين و فتح مكّه بوده، كه بسيار ثروتمند و قدرتمند بود، گاه در سفر بوده و گاه در حضر و...؛ ولي با اين وجود، در آيات قرآن مجيد كه در زمينه هاي مختلف اعتقادي، اجتماعي، سياسي، اخلاقي، تاريخي، علمي، احكام و ... مي باشند، هيچ گونه اختلاف و تناقضي وجود ندارد. و این يك دستى و عدم اختلاف در آيات نشان آن است كه سرچشمه ‏ى آن، وجودى تغيير ناپذير است.

حضرت على (ع) در باره‏ بى‏ كرانگى مفاهيم قرآن فرموده است: «بَحراً لايُدرَكٌ قَعرُهُ: قرآن دريايى است كه کسی به عمق آن پی نمی برد». (نهج البلاغه، خطبه 198)

از «اَفَلايَتَدَبَّرُونَ القُرآنَ...» بر می آيد، که اوّلاً انديشه نكردن در قرآن، مورد توبيخ و سرزنش خداوند است. ثانياً، راه گرايش به اسلام و قرآن، انديشه و تدبّر است نه تقليد. ثالثاً، از اين که قرآن همه را به تدبّر فراخوانده، معلوم می شود همه مردم هر کدام در سطح خود می توانند قرآن را بفهمند. رابعاً، آيات قرآن مفسّر يکديگرند. خامساً، نسخ و ابطال و تکميل و تهذيب در قرآن راه ندارد.

تفكّر مربوط به بررسى علل و خصوصيّات يك موجود است، امّا «تدبّر» مربوط به بررسى عواقب و نتائج آن است.

تنها خوبى‏ ها از خداست و بدى ‏ها از انسان است؛ زيرا بدى‏ ها از آن جهت كه از انسان صادر مى‏ شود به انسان نسبت داده شده و از آن رو به خدا نسبت داده مى‏ شود، که او انسان را چنين آفريده که بتواند گناه کند. چنان كه اگر كارمند دولت خلاف كند، خلافش هم به خود كارمند نسبت داده مى‏ شود و هم چون كارمند دولت است، به دولت نسبت داده مى ‏شود.

امام رضا (ع) فرمود: خدا به انسان فرموده: اراده و خواست تو نيز از من است. (تفسیر عيّاشى)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر