سوره نساء - آیه 77 - جزء 5
أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ قِيلَ لَهُمْ كُفُّوا أَيْدِيَكُمْ وَأَقِيمُوا الصَّلَاةَ وَآتُوا الزَّكَاةَ فَلَمَّا كُتِبَ عَلَيْهِمُ الْقِتَالُ إِذَا فَرِيقٌ مِّنْهُمْ يَخْشَوْنَ النَّاسَ كَخَشْيَةِ اللَّهِ أَوْ أَشَدَّ خَشْيَةً ۚ وَقَالُوا رَبَّنَا لِمَ كَتَبْتَ عَلَيْنَا الْقِتَالَ لَوْلَا أَخَّرْتَنَا إِلَىٰ أَجَلٍ قَرِيبٍ ۗ قُلْ مَتَاعُ الدُّنْيَا قَلِيلٌ وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ لِّمَنِ اتَّقَىٰ وَلَا تُظْلَمُونَ فَتِيلًا
معنای آیه
آیا ندیدی کسانی را که [پیش از اعلام حکم جهاد] به آنان گفته شد: [چون زمینه جنگ فراهم نیست] دست از جنگ بازدارید و [در این شرایط] نماز را بر پا دارید، و زکات بپردازید. ولی هنگامی که جنگ بر آنان لازم و مقرّر شد، ناگاه گروهی از آنان مانند ترس از [عقوبت] خدا یا ترسی سخت تر از آن از مردمِ [مُشرک] ترسیدند و گفتند: پروردگارا! چرا جنگ را بر ما لازم و مقرّر کردی؟ و چرا ما را تا زمانی نزدیک [که زمان مرگ طبیعی است] مهلت ندادی؟ بگو: متاع دنیا اندک، و آخرت برای آنان که تقوا ورزیده اند بهتر است؛ و به اندازه رشته میان هسته خرما مورد ستم قرار نمی گیرند.
تفسیر قرآن
آن گاه با خطابی گويای تعجّب به پيامبر (ص) مي فرمايد: آيا نديدي كساني را كه پيش از حكم جهاد به آنها گفته مي شد فعلاً دست از جنگ بداريد و نماز به پا داريد و زكات دهيد، ناراحت مي شدند؛ امّا حال كه دستور جهاد نازل گرديده، گروهي از آن ها از مشركين مي ترسند، همچون ترسي كه از خدا دارند و يا بيشتر و مي گويند: خدايا، چرا بر ما به اين زودي دستور جهاد نازل كردي؟ به آن ها بگو: بهره دنيا ناچيز است، به فرض كه چند روزي ديگر زندگي كنيد؛ جهان ابدي براي پرهيزكاران با ارزش تر است، پاداش خود را نيز كاملاً خواهيد يافت و كم ترين ستمي به شما نخواهد شد.
اين آيه در باره عبدالرّحمان بن عوف و مقداد بن اسود و قدامة بن مظعون وسعدبن ابي وقاص نازل شده كه چون در مكّه تحت فشار مشركين بودند از پيامبر (ص) اجازه جنگ مي خواستند؛ پيامبر (ص) به آن ها مي فرمود: فعلاً من مأمور جنگ نيستم و چون در مدينه دستور جهاد نازل شد، بعضي ازآنان از جهاد مسامحه كردند. (مجمع، درّ منثور)
از آن رو، از ميان تمام دستورهاى اسلامى تنها مسئله نماز و زكات ذكر شده، كه نماز رمز پيوند با خدا و زكات رمز پيوند با خلق خداست.
امام باقر (ع) در مورد صلح امام حسن (ع) فرمودند: آن صلح از آنچه خورشيد بر آن می تابد براى امّت اسلام بهتر بود. (كافى 8/ 330)
آرى، رهبر معصوم گاهى مثل امام حسن (ع) فرمان آتشبس می دهد و گاهى مانند امام حسين (ع) جنگ و شهادت را لازم می داند.
زكات در آيه فوق زكات مستحبّ بوده كه در مكّّه وجود داشته است.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر