تفسیر قرآن

«زبير بن عوام» با يكي از انصار به نام «ثعلبة بن حاطب» و به قولي «حاطب بن ابي ربيعه» براي حلّ اختلاف بر سر آبياري نخلستان هاي خود خدمت پيامبر (ص) رسيدند، رسول خدا (ص) طبق رسم آن زمان كه ابتدا زمين بالايي را آب مي دادند، به نفع زبير رأي داد. امّا مرد انصاري گفت: آيا اين قضاوت تو بدان خاطر بود كه زبير پسرعمّه ات است؟! در اين موقع آيه نازل شد و به مسلمانان هشدار داد. (مجمع البیان)

اين آيه در تكميل آيات قبل خطاب به پيامبر اسلام (ص) مي فرمايد: به پروردگارت سوگند، كه آن ها مؤمن نخواهند بود، تا وقتي كه تو را در اختلافاتشان به داوري بطلبند و به بيگانگان مراجعه ننمايند و هنگامي هم كه تو در ميان آن ها حكمي كردي، خواه به سودشان باشد يا به زيانشان، در دل احساس ناراحتي ننمايند و كاملاً تسليم داوريت باشند.

ضمناً از اين آيه دو مطلب مهمّ استفاده مي‏شود: يكي اين كه پيامبر (ص) معصوم است؛ زيرا در آن دستور به تسليم مطلق در برابر همه فرمان هاي او داده شده است. ديگر آن كه هرگونه اجتهاد در مواردي كه حكم صريح از طرف خدا و پيامبر (ص) در باره آن رسيده باشد، از جمله بدعت هايي که خلفا گذاشتند، ممنوع است.

فخر رازی هم گويد: قرآن کريم در اين آيه امّت اسلامی را ملزم می کند، که از حکم پيغمبر بی قيد و شرط اطاعت کنند و در مقابل نصّ ايشان اجتهاد و قياس نکنند.

ولی متأسفانه خلفا بيش از صد مورد در مقابل فرموده های پيامبر (ص) اجتهاد کردند و تأسّف بيشتر اين که پيروانشان هرکه به اين بدعت های آن ها مؤمن بوده و به آن ها عمل کند «اهل السّنّه» ناميدند و غير مؤمن به آن ها را «رافضی» خواندند.

امام صادق (ع) فرمود: به خدا سوگند، اگر گروهی خدا را به يکتايی بپرستند، نماز بخوانند و زکات بدهند و حجّ بيت کنند و روزه ی رمضان بگيرند و سپس به کاری که پيامبر کرده بگويند: چرا چنين و چنان کرده و يا آنچه را پيامبر (ص) انجام داده برايشان سخت باشد، مشرک هستند و آيه ی فوق را قرائت فرمود.» (عياشی و مجمع)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر