تفسیر قرآن

خداوند در اين آيه دو حکم بیان می کند: يكى دستور به اداى امانات به صاحبانش و ديگر حكم به عدالت كردن و مي فرمايد: «امانت ها را به صاحبانش پس دهيد و هنگام داوري ميان مردم، به عدالت حكم كنيد. چه نيك است اين چيزها، كه خدا شما را بدان پند مي دهد؛ خدا شنواي بيناست.»

چون پيامبراکرم (ص) با پيروزي كامل وارد مكّه گرديد. عثمان بن طلحه را كه كليددار كعبه بود خواست و كليد كعبه را از او گرفت، تا آن را از وجود بت ها پاك سازد. عبّاس عموي پيامبر (ص) پس از انجام مراسم تقاضا كرد، پيامبر (ص) با تحويل كليد خانه خدا به او، مقام كليدداري كعبه را كه در ميان عرب مقام شامخي بود، به او بسپارد؛ ولي پيامبر (ص) به تقاضايش وقعي ننهاد، بلكه پس از منهدم نمودن بت ها، دو ركعت نماز در آنجا گزارد و كليد را به «عثمان بن طلحه» داد، درحالي كه آيه «اِنَّ اللهَ یَأمُرُکُم اَن تُؤَدُّوا الاَماناتَ اِلیٰ اَهلِها» را تلاوت مي ‏نمود. (مجمع البيان)

امانت شامل همه سرمايه هاي مادّي و معنوي مي‏ شود. دانشمندان نيز امانتداراني هستند، كه موظّفند حقايق را كتمان نكنند و آن¬ها را در اختيار مردم بگذارند. دين امانت الاهي نزد ماست و ما موظّفيم بدان عمل كنيم و آن را به ديگران و نسل هاي آينده بسپريم. فرزندان ما نيز امانت هاي الاهي هستند، كه بايد در تعليم و تربيت آنان بكوشيم و از آن بالاتر وجود خود انسان و تمام نيروهايي كه خدا به او داده، امانت پروردگارند، كه بايد در حفظ آن ها بكوشد. گاهي هم امانت رازي است. هر مسلماني وظيفه دارد، هيچ خيانتی به كسي نكند.

امام سجّاد (ع) مي فرمايد: اگر قاتل پدرم مرا امين بداند و شمشيري را كه با آن سر پدرم را بريده است به من سپرد، به او خيانت نمي كنم. (الكاشف)

رسول اكرم (ص) مي فرمايد:‌ امانت كسي كه تو را امين دانسته به او برگردان و به كسي هم كه به تو خيانت كرده خيانت نكن. (ابوالفتوح)

و در روايات آمده: «لااِيمانَ لِمَن لااَمانَةَ لَهُ، وَ لادينَ لِمَن لاعَهدَ لَهُ: هركه امانتدار نيست ايمان ندارد و هركه عهد ندارد، دين ندارد.» (الكاشف)

و امام صادق (ع) فرمود: به ركوع و سجود طولاني افراد نگاه نكنيد؛‌ زيرا ممكن است برایش عادت شده باشد كه از ترك آن ناراحت شوند؛‌ به راستگويي در سخن و اداء امانت آن ها نگاه كنيد. (نورالثّقلين و صافي)

خيانت در امانت شامل كتمان علم، حرفه، حقّ، اموال مردم، اطاعت از رهبران غير الاهى، انتخاب همسر يا معلّم نااهل براى فرزندان نيز مى‏شود.

روزي دو كودك خط هاي خودشان را نزد امام حسن (ع) بردند كه داوري نمايد كدام بهترند. حضرت علي (ع) كه ناظر جريان بود، به فرزندش فرمود: «يا بُنَيَّ،‌ اُنظُر كَيفَ تَحكُمُ؛ فَاِنَّ هَذا حُكمٌ،‌ وَاللهُ سَاَلَكَ عَنهُ يَومَ القِيامَةِ: فرزندم دقّت كن، چگونه داوري مي كني؛ زيرا اين خود نوعي قضاوت است و خدا روز قيامت در باره آن از تو سؤال مي كند. (مجمع)

حضرت امير (ع) فرموده: «مَن تَقَدَّمَ عَلىٰ قَومٍ وَ هُوَ يَرىٰ فيهِم مَن هُوَ اَفضَلُ، فَقَد خانَ اللهَ وَ رَسولَهُ وَالمُؤمنينَ: هر كه خود را در جامعه بر ديگران مقدّم بدارد و پيشوا شود در حالى كه بداند افراد لايق‏ تر از او هستند، به خدا و پيامبر و مؤمنان خيانت كرده است. (تفسير نور)

امام باقر (ع) فرمود: اوامر و نواهى خدا امانات الاهى است. (نورالثقلين)

و امام باقر (ع) فرموده: مراد از امانات امامان و مراد از امانت امامت است و خداي تعاليٰ هريك از ائمّه را امر فرموده، كه امر امامت را به امام بعد از خود تسليم كند. (مجمع )

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر