تفسیر قرآن

2 ـ يا يهود به مردم (پيامبر و خاندانش) از بهر آن که خدا از فضلش به آنان نبوّت و كتاب داده، حسد مي‏ ورزند؛ درحالي كه ما به آل ابراهيم كه يهود از خاندان او هستند، نيز كتاب و حكمت داديم و به آنان حكومتی بزرگ داديم.

آيه قبل اشاره به بخل يهود بود و اين آيه به حسادتشان و حسد از بخل بدتر است؛ چون بخيل از مال خود نمی بخشد؛ ولی حسود از بخشش ديگران هم ناراحت است.

آل ابراهيم همه فرزندان ابراهيم (ع) نيست؛ زيرا همين حسودان بنی اسرائيل خود از آل ابراهيم بودند؛ بلکه آل ابراهيم، پیامبر اسلام (ص) و اهل بيتش (ع) است، كه همه از نواده‏ هاى جناب اسماعيل اند.

از آن رو، مقصود از «ناس» در اين آيه پيامبر (ص) و خاندان اوست، كه در مقابل «آل ابراهيم» قرار گرفته؛ يعني همان گونه كه به آل ابراهيم حكومت و قضاوت داديم، به پيامبر اسلام (ص) و خاندان پاكش (ع) هم حكومت و قضاوت داده ايم.

امام باقر(ع) فرموده:‌ ناس محمّد و آل محمّدند و حاسدان آنانند، كه پيامبر را بر نبوّت حسد كردند و آلش را بر امامت. (ابوالفتوح)

در تفسير «در منثور» هم از ابن منذر و طبرانى از ابن عبّاس، نقل شده، كه مى‏ گفت: منظور از «ناس» در اين آيه مائيم نه ديگران.

و اگر گفته شود: چطور ممكن است قرآن كريم كلمه «ناس» را بر يك نفر اطلاق كند؟ ‏گوييم: به عنوان كنايه عيبى ندارد، مثل اين كه وقتى كسى سر به سر ما مى ‏گذارد، می گوييم: مردم آزارى مكن، يا چه كار به كار مردم داری؟ و منظور ما اين است كه متعرّض من مشو.

جمله: «فَقَدْ آتَيْنا آلَ إِبْراهِيمَ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ» خداى تعالىٰ اميد اهل کتاب را به اين كه نعمت از دست آل ابراهيم برود را قطع مى ‏كند، و مى فرمايد: اين فضل خدا از آنان قطع شدنى نيست و اين ها كه نمى‏توانند ببينند كور شوند و از غيظ بميرند، كه حسد به حالشان سودى ندارد.

«حسد» به معنى آرزوى زوال نعمت از ديگران است و حسود تمام يا بيشتر نيروهای بدنى و فكرى خود را كه بايد در راه پيشبرد اهداف خود و اجتماع به كار گیرد، برای نابودى نعمت های دیگران به کار می گیرد.

در حديث قدسي خداوند تعالیٰ فرموده: «اَلحاسِدُ عَدُوُّ نِعمَتي، غَيرُ راضٍ بِقِسمَتي:‌ حاسد دشمن نعمت من است و به قسمت من راضي نيست. (تفسير ابوالفتوح)

امیرالمؤمنین (ع) فرموده: «لاتُحاسِدوا، فَاِنَّ الحَسَدَ يأكُلُ الايمانَ، كَما تَأكُلُ النّارُ الحَطَبَ: حسد نورزيد كه ايمان را چون آتشي كه هيزم را خاكستر كند، نابود سازد. (نهج البلاغه، خطبه 86)

امام صادق (ع) فرمود: حسد و بدخواهي از تاريكي قلب و كوردلي و از انكار نعمت هاي خدا به افراد است و اين دو بال كفرند. حسد فرزند آدم او را در حسرتی جاوداني فرو برد و به هلاكتي افتاد، كه از آن رهايي نيافت. (مستدرك الوسائل 2/327)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر