تفسیر قرآن

بعد از بيان مقدّماتی، از اين آيه به بعد قانون احكام ارث آغاز می شود. ابتدا بيانی اجمالی آورده تا بفهماند، كه بعد از ثبوت ولادت يك فرد از فردی ديگر و يا خويشاونديش با او، ديگر مثل دوران جاهليّت اطفال صغير ميّت و زن او از ارث محروم نيستند.

در جاهليّت تنها مردان را وارث مي ‏دانستند و به زنان و كودكان چيزي از ارث نمي دادند و در مواردي هم كه ميّت فاميل نزديكي نداشت، ارثش را به مردان دورتري از فاميلش مي دادند. اين وضع ادامه داشت، تا اين كه در زمان رسول خدا (ص) چون يكي از انصار به نام «اوس بن ثابت» برادر حسّان بن ثابت مرد، عموزاده ‏هايش اموالش را ميان خود تقسيم كردند و به همسر و فرزندان خردسالش چيزي ندادند. همسر «اوس»‌ به پيامبر (ص) شكايت كرد، در اين موقع اين آيه نازل شد و آن حضرت اموالش را به زن و بچّه اش داد. (ابوالفتوح)

اين آيه مسأله ارث برای مرد و زن را در دو جمله مستقل آورده است، تا آشکارا به سنّت جاهلی که زنان از ارث بردن محروم بودند، پايان دهد؛ پس مي‏ فرمايد: مردان از اموالي كه پدر و مادر و نزديكان از خود به جاي مي‏ گذارند سهمي دارند و زنان نيز در آنچه پدر و مادر و نزديکان بر جای می گذارند سهمی دارند؛ خواه آن مال كم باشد يا زياد؛ و بدانيد، كه اين سهمي است تعيين شده و لازم الادا، كه از طرف خداي حكيم وضع شده است.

آيه فوق قانون ارث را براي كسي استثنا نكرده است؛ بنابراين، پيامبر اکرم (ص) هم اگر مالي داشته باشد، به فرزندانش مي رسد؛ پس حديث جعلي: «نَحنُ مَعاشِرَ الاَنبِياءِ لانُوَرِّثُ» براي غصب فدك مخالف قرآن کریم است و اعتباري ندارد. البتّه منظور اموال شخصي پيامبر (ص) است؛ وگرنه اموالي كه مال بيت المال مسلمين است، بايد طبق قوانين اسلامي در موارد خاصّ آن ها، كه شرع تعيين كرده است، مصرف شود.

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر