تفسیر قرآن

در اين آخرين آيه، که فشرده اي از دستورات جامع اين سوره ومحتوى يك برنامه جامع چهار مادّه ‏اى براى مسلمانان برای سعادت دنيا و آخرت آنان است می فرمايد:

1 ـ در برابر مشکلات زندگی و هوس های نفس صبر و مقاومت کنيد، چون صبر و مقاومت ريشه اصلى هر گونه پيروزى مادى و معنوى است.

2 ـ «صابروا» به معنى صبر و استقامت در برابر صبر و استقامت ديگران است، هر قدر دشمن استقامت ورزد، ما نيز بايد بر پايدارى و استقامت خود بيفزائيم. زيرا تا ملّتى در جهاد با نفس و اصلاح نقاط ضعف خود پيروز نشوند، بر دشمن پيروز نمی شوند.

3 ـ در حفظ مرزهاى جغرافيايى از هجوم دشمن، حفظ مرزهاى اعتقادى و فكرى، از طريق مباحث علمى و حفظ مرز دل ها از هجوم وسوسه‏ ها بكوشيد و برای نگهداری از اين مرزها، همواره آمادگی کامل داشته باشيد، تا نکند مورد حمله غافلگيرانه دشمن شويد.

اسلام تنها دينى است كه بنيان خود را بر اجتماع نهاده و در هيچ شانى از شؤون بشرى مسأله اجتماع را مهمل نگذاشته است. اسلام مهم‏ترين احكام و شرايع خود از قبيل حج و جهاد و نماز و انفاق را و خلاصه تقواى دينى را بر اساس اجتماع قرار داده است.

در روايات، «رابطوا» به معناى انتظار اقامه‏ ى نماز آمده است. (مجمع ‏البيان) گويا مسلمانان دل و جان خود را با پيوندى كه در نماز ايجاد مى ‏كنند، محكم مى ‏سازند.

امام صادق (ع) مي فرمايد: دانشمندان پيروان ما همانند مرزدارانى هستند كه در برابر لشكر ابليس صف كشيده‏اند و از حمله آنها به افرادى كه قدرت دفاع از خود ندارند جلوگيرى مي كنند». (احتجاج طبرسى، فصل اوّل)

4 ـ و از خدا پروا داشته باشيد، يعنی استقامت و مصابره و مرابطه، بايد همراه با تقوىٰ و پرهيزكارى باشد و از هرگونه خودخواهى و ريا و اغراض شخصى به دور باشند.

رسول خدا (ص) فرمودند: «اِصبِروا عَلَى الصَّلَواتِ الخَمسِ وَ صابروا عَلىٰ قِتالِ عَدوِّكُم بِالسَّيفِ‏ وَ رابِطوا فى سَبيلِ‏اللهِ؛ لَعَلَّكُم تُفلِحونَ» بر نمازهاى شبانه روزى پايدارى كنيد و در جهاد با دشمن، فعّال و در راه خدا با يكديگر هماهنگ باشيد، تا رستگار شويد. (درّ منثور)

امام صادق (ع) فرمود: «اِصبِروا عَلَى الفَرائِضِ، صابِروا عَلَى المَصائِبِ وَ رابِطوا عَلَى الاَئِمَّة: در برابر واجبات و مشكلات صبر كنيد و از پيشوايان خود دفاع كنيد. (كافى 2/ 81.)

در پايان می فرمايد: لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ: شايد با به كار بستن اين چهار دستور رستگار شويد. از این رو می فرمايد: «شايد رستگار شويد»؛ زيرا رستگاری شرايط ديگری هم دارد و بايد سهم آن ها هم محفوظ باشد.

رسول خدا (ص) فرمود: آيا مى‏ خواهيد شما را راهنمايى كنم به چيزى كه بوسيله آن خداى تعالىٰ خطاها را محو مى‏ كند و آن را كفّاره گناهان قرار مى ‏دهد؟ مردم عرض کردند: بله، يا رسول الله، فرمود: وضو را سير گرفتن در هنگامى كه از آن كراهت داريد، گام هاى بسيار به سوى مساجد برداشتن و انتظار نماز، بعد از نماز، رباط و وسيله پيوند هم همين است. (درّ منثور)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر