سوره آل عمران - آیه 195 - جزء 4
فَاسْتَجَابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لَا أُضِيعُ عَمَلَ عَامِلٍ مِّنكُم مِّن ذَكَرٍ أَوْ أُنثَىٰ ۖ بَعْضُكُم مِّن بَعْضٍ ۖ فَالَّذِينَ هَاجَرُوا وَأُخْرِجُوا مِن دِيَارِهِمْ وَأُوذُوا فِي سَبِيلِي وَقَاتَلُوا وَقُتِلُوا لَأُكَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئَاتِهِمْ وَلَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ ثَوَابًا مِّنْ عِندِ اللَّهِ ۗ وَاللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الثَّوَابِ
معنای آیه
پس پروردگارشان دعای آنان را اجابت کرد [که] یقیناً من عمل هیچ عمل کننده ای از شما را از مرد یا زن که همه از یکدیگرند تباه نمی کنم؛ پس کسانی که [برای خدا] هجرت کردند، و از خانه هایشان رانده شدند، و در راه من آزار دیدند، و جنگیدند و کشته شدند، قطعاً بدی هایشان را محو خواهم کرد و آنان را به بهشت هایی که از زیرِ [درختانِ] آن نهرها جاری است، وارد می کنم [که] پاداشی است از سوی خدا و خداست که پاداش نیکو نزد اوست.
تفسیر قرآن
بعد از بيان ايمان و عبادت و دعاهاي خردمندان مي فرمايد: پروردگارشان، دعاهايشان را اجابت کرد؛ چون من عمل هيچ عمل کننده اي را ـ خواه مرد باشد يا زن ـ ضايع نمي کنم. شما از هميد. كساني كه با تحمّل غربت و رنج در راه خدا، هجرت کرده و جنگ و جهاد نموده اند، من هم گناهان آن ها را مي بخشايم و در بهشتي که از پاي درختانش نهرها جاري هستند، جاي مي دهم. اين پاداشي از جانب خداست و بهترين پاداش ها كه اصلاً قابل توصيف و درك نيست، نزد خداست.
گفته اند: آيه: «فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ» در باره امّ سلمه نازل شده، كه به رسول خدا (ص) عرض کرد: ای رسول خدا، چرا نشنيدم خداى تعالىٰ از هجرت زنان يادى كرده باشد؟ در پاسخ او اين آيه نازل شد كه «من عمل هيچ عاملى را ضايع نمى کنم؛ چه مرد باشد و چه زن.» (درّ منثور)
و گفته اند: اين آيه در باره علي (ع) نازل شده، که وقتي آن حضرت با فواطم (فاطمه بنت اسد مادرش، فاطمه دختر رسول خدا (ص) و فاطمه دختر زبير) از مکّه به مدينه مهاجرت کرد و به دنبال آن ها امّ ايمن و ديگری نيز در ضجنان به ايشان رسيدند؛ سپس در حالي که با يکديگر، در جميع حالات به ياد خدا بودند، به خدمت پيامبر (ص) رسيدند. (صافي)
اين اعلان تساوي مرد و زن نزد خدا در روزگاري اعلام شده، که نه فقط يوناني ها و رومي ها زن را مثل مرد داراي روح انساني نمي دانستند؛ بلکه مسيحي ها نيز تا چندي پيش چنين عقيده اي داشتند و در همين دو قرن گذشته بود، که غربي ها ابتدا فرانسه و بعد به تدريج کشورهاي ديگر، تحت فشارهاي اسلام، براي دختر و زن ارث قائل شدند.
تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان
نکات دیگر