تفسیر قرآن

در اين آيه می افزايد: «افزون بر متّقين که بهشت برایشان آماده است، اگر هم کسانی مرتکب گناهي شوند يا به خود ظلمي کنند و به زودي به ياد خدا افتند و توبه کنند و هرگز آگاهانه بر گناه اصرار نورزند، اهل نجاتند و وارد بهشت می شوند».

امام صادق (ع) فرموده: همين كه آيه شريفه: «وَالَّذينَ اِذا فَعَلوا فاحِشَةً» نازل شد، شيطان ايادي خود را جمع كرد و به آن ها گفت: اين آيه نازل شده، كدام يك از شما عهده دار آن گردد؟ يكي گفت: به فلان وسيله و با فلان عمل،‌ گفت: تو اهل اين كار نيستي. ديگري چيزي گفت، شيطان گفت: تو هم اهل اين كار نيستي. بالاخره شيطاني به نام «اَلوَسواسِ الخَنّاسِ» گفت:‌ «من با وعده و تأميني كه از عذاب الاهي به آن ها مي دهم، آنها را به گناه وا مي دارم،‌ سپس استغفار را از يادشان مي برم.» شيطان گفت: تو شايسته اين كاري و او را تا روز قيامت بر اين كار گماشت. (صافي)

بعضى مفسّران، مراد از «فاحِشَةً» را زنا و مراد از «ظلم» را ساير گناهان دانسته‏ اند و بعضى ديگر مراد از «فاحِشَةً» را گناهان كبيره و «ظلم» را گناهان صغيره دانسته‏ اند.

در روايات مى‏ خوانيم: «هُوَ اَن يُذنَبَ الذَّنبُ فَلايَستَغفِرُ اللهَ وَ لايَحدِثُ نَفسَهُ بِتَوبَةٍ، فَذالِكَ الاِصرارُ: بى‏توجّهى به گناهان گذشته و ترك توبه از آن ها، به منزله‏ اصرار بر گناه است. (كافى 2/ 287)

امام صادق (ع) فرمود: هيچ بنده اي با اصرار برگناه از آن خارج نشود‌ و هيچ بنده اي جز با اقرار به گناهي از آن خارج نگردد. (صافي)

گفته اند: اين آيه در باره بهلول نبّاش نازل شده، كه چون قبر دختر يکي از انصار را نبش کرد، تا کفن او را بدزدد. وقتی چشمش به دختر افتاد، که بسيار زيبا و سفيد اندام بود، شيطان او را وسوسه کرد و با آن دختر زنا کرد؛ ولي پس از ارتکاب عمل پشيمان شد و به محضر پيغمبر (ص) رفت و جريان را به آن حضرت عرض کرد. حضرت او را از نزد خود راند، او هم ناچار از مردم کناره گيري کرد و در يکي از کوه هاي مدينه مشغول عبادت و استفار شد، تا اين که خداوند توبه او را پذيرفت و اين آيه در باره او نازل شد. (صافي)

رسول خدا (ص) فرمود: ابليس به خداى عزّ و جلّ عرضه داشت: «به عزّتت سوگند، كه تا هستم نسل آدم را ما دام كه جان در بدن دارند گمراه مى‏ كنم»، خداى عزّ و جلّ هم فرمود: «به عزّتم سوگند، كه همواره آن ها را ما دام كه از من مغفرت بخواهند مى ‏آمرزم. (درّ منثور)

تفسیر گوهر - تالیف دکتر رحمت الله قاضیان

نکات دیگر